دقیقاً از چه حرف می‌زنیم؟

در این بخش با ارائه تعریف دقیقی از شهروندی جهانی و گفتگوی بینا فرهنگی به ارتباط این مفاهیم با آموزش زبان انگلیسی می‌پردازیم.

شهروندی جهانی

 طبق نظر گروه آموزشی آکسفَم (Oxfam Education) که در این حوزه پیشرو قلمداد می‌شود، شهروندی جهانی یعنی:

درک اهمیت مبارزه با بی‌عدالتی و نابرابری و داشتن انگیزه و توانایی‌های لازم برای چنین مبارزه‌ای ست...[شهروندی جهانی] یک روش اندیشیدن و رفتار کردن است. نوعی جهان‌بینی ست؛ اعتقاد به این امر است که ما می توانیم تغییر ایجاد کنیم.www.oxfam.org.uk/education/gc

 مورین الیس (2008:31) مفهوم شهروندی جهانی را این‌گونه توضیح می‌دهد:

شهروندی جهانی کار خیریه برای جاهای دور نیست؛ جواب‌های ساده هم نیست یا این که به مردم بگوییم چه کار باید بکنند. مفهومی نیست که برای فهم بچه‌ها خیلی سخت باشد؛ یک درس اضافه بر سازمان برای تدریس در مدارس هم نیست.

گفتگوی بینا فرهنگی

جهانی که در آن زندگی می‌کنیم جهان تفاوت‌هاست: چه تفاوت‌ِ درون فرهنگی و چه تفاوت‌ِ بینافرهنگی. گفتگوی بینافرهنگی وجود این تفاوت‌ها را می‌پذیرد و به دنبال ایجاد اعتماد و درک متقابل بین عقاید و ارزش‌های متنوع است.

کتابچه گفتگوی بینافرهنگیِ شورای فرهنگی بریتانیا (2008:3)

چرا؟

هانت و براون (همان:21) دلایل محکمی برای لحاظ کردن شهروندی جهانی و گفتگوی بینا فرهنگی در دروس آموزش زبان می‌آورند، چون این دو مسئله:

▪ از تجربیات واقعی برای آموزش زبان بهره می‌گیرند

▪ از زبان مشترکِ ارزش‌های جهانی برای فهم پس‌زمینه و پیچیدگیِ مسائل مشخص جهانی استفاده می‌کنند

▪ آگاهی و درک نسبت به شباهت‌ها و تفاوت‌ها –در عقاید، تجارب، آرزوها و فرصت‌ها- ایجاد می‌کنند

▪ به شاگردان انگیزه می‌دهند

فایده لحاظ کردن شهروندی جهانی و گفتگوی بینا فرهنگی برای معلمان توسط کریس لیما (2008:11) به این شکل خلاصه شده:

ما به آموزش زبان انگلیسی ارزش آموزشی ای می‌دهیم که قبلاً کم داشت،چون به شاگردان کمک می کنیم که مسائل جهانی را از زاویه‌ای ببینند که ارزش‌ها و عقاید آن‌ها را به محک می‌گذارد و آن‌ها را قادر می‌سازد که ارزش‌ها و عقایدی را که در متن‌ها –گفتاری، نوشتاری و دیداری- آمده‌اند را تحلیل کنند.

چگونه؟

ساندرا مک کی (2002:100) در موارد زیر یک رویکرد برای آموزش شهروندی جهانی و گفتگوی بینا فرهنگی در مبحث آموزش زبان انگلیسی ارائه می‌دهد:

▪ از مواد آموزشی‌ای استفاده کنیم که شاگردان را تشویق می‌کند درباره فرهنگ خودشان در رابطه با دیگر فرهنگ‌ها صحبت کنند- این کار کمک می‌کند که یک محیط بینافرهنگی درست کنیم.

▪ بر تنوعی که در هر فرهنگ وجود دارد، تاکید کنیم.

▪ محتوای فرهنگی را با دیدی انتقادی بررسی کنید تا شاگردان بتوانند به پیش‌فرض‌های درون متن توجه کنند و بررسی کنند که آیا راه دیگری برای مطرح کردن این موضوعات وجود داشت یا خیر.

گِیل الیس و جین بروستر (2002:39) نقش معلم در این رویکرد را چنین معرفی می‌کنند:

...[نقش معلم این است که] شاگردان را تشویق کند و به آن‌ها کمک کند تا به این نکته توجه کنند که می‌توانند تفاوت‌ها را در مقایسه با عادات و زندگی روزمره خودشان به شکلی مثبت ببینند و ارزیابی کنند.

آن‌ها روش‌های عملی زیر را برای توانمندسازی شاگردان جهت درک چندگونگی در آموزش زبان انگلیسی پیشنهاد می‌دهند:

▪ به تصویرسازی‌های موجود در متن ها توجه کنید و درباره وجوهی که شاگردان آن‌ها را متفاوت یا جالب می‌بینند صحبت کنید.

▪ درباره زبان و پس‌زمینه محتوایی متن‌ها سوال کنید

▪ شباهت‌ها و تفاوت‌های بین فرهنگ‌ها و سبک زندگی را در کشور خود شاگرد مقایسه کنید

▪ پژوهش کنید: از شاگردان بخواهید از اینترنت برای کشف حوزه‌های فرهنگی که برایشان جالب است استفاده کنند و بعد از این پژوهش‌ها برای ارائه یا پروژه‌های مختلف استفاده کنید.

▪ با مواد آموزشی واقع‌گرا کار کنید مثل دی‌وی‌دی‌هایی که با نشان دادن افراد معمولی در زندگی عادیشان، فاصله بین فرهنگی را پر می‌کنند.

▪ از طریق خدماتی مثل ای-پَلز (e-pals)با شاگردانی از دیگر کشورها ارتباط متقابل برقرار کنید.

هدف اصلی ما در به‌کاربردن این روش‌ها ایجاد درک و گشودگی نسبت به دیگران در حین ارتقای مهارت‌ها و زبان شاگردان است.

اتخاذ یک رویکرد پروژه-محور می‌تواند به شمول مفاهیم شهروندی جهانی و گفتگوی بینا فرهنگی در دروس انگلیسی کمک کند. به طور مثال، می‌توانیم از این چارچوب، جهت برنامه‌ریزی پروژه‌هایی برای روزهای جهانی کمک بگیریم:

یک رویداد فرهنگی جهانی مثل روز جهانی زبان مادری (2 اسفند) را انتخاب کنید (هدف: بالابردن آگاهی افراد درباره چندگونگی فرهنگی و زبانی)

  • کدام گروه سنی برای این موضوع مناسب است؟ کودکان، نوجوانان، بزرگسالان یا همه؟
  • شاگردان از طریق این پروژه چه مهارت‌های زبانی‌ای را فرا می‌گیرند؟
  • آیا امکان گنجاندن این پروژه در برنامه آموزشی هست؟
  • چه مواد آموزشی و منابعی برای این پروژه نیاز دارید و آیا می‌توان آن را با دیگر همکاران به اشتراک گذاشت؟
  • بروندادهای این پروژه چیست؟ پوستر، ارائه کلاسی یا صفحه اینترنتی؟
  • آیا این برونداد قابل انتشار است؟ مثلاً می‌شود آن را در مدرسه، موسسه یا به صورت آنلاین به نمایش گذاشت؟

(تلخیص شده از ایجاد مهارت بینافرهنگی، نوشته شده توسط کلودیا کانولی، شورای فرهنگی بریتانیا 2008)

کسی هم نگفت این کار قرار است آسان باشد...

گنجاندن مفاهیم شهروندی جهانی و گفتگوی بینا فرهنگی در دروس زبان می‌تواند برای معلمان چالش‌برانگیز باشد. پیش‌بینی مشکلات بالقوه و بررسی راه‌حل‌های عملی می‌تواند برنامه‌ریزی درسی را آسان‌تر کند.

مشکلات بالقوه

راه‌حل‌های ممکن

ممکن است برای شاگردان سخت باشد که در جمع از مسائل مربوط به برابری و چندگونگی صحبت کنند.

از گروه‌های کوچک و جفت‌ها استفاده کنید تا شاگردان بتوانند اعتماد کنند و به این ترتیب از خجالت‌زده‌شدن آن‌ها در جمع جلوگیری کنید.

به دلیل طبیعتِ بحث‌برانگیزِ موضوعات، بحث ممکن است بالا بگیرد.

تا زمانی که کلاستان با شکل و روش مناظره/بحث آشنا نشده، موضوعاتی که کمتر بحث‌برانگیز هستند انتخاب کنید. درباره حد و حدود و اصول اولیه بحث کردن با شاگردان تبادل نظر کنید.

شاگردان ممکن است انگیزه یا علاقه‌ای برای این بحث‌ها نداشته باشند.

هانت و براون (همان) موضوعات انگیزاننده زیر را پیشنهادمی‌کنند: امنیت انسانی، آزاد بودن از ترس، آزاد بودن از خشونت، واقعیت اعلامیه جهانی حقوق بشر، روابط جنسیتی، آوارگان، آموزش کودکان، تنش بین حقوق مختلف و حقوق افراد مختلف.

ممکن است معلم در این زمینه‌ها دانش زیادی نداشته باشد.

از منابع واقع‌گرایانه استفاده کنید مثل مقالات، فیلم مستند و غیره. از شاگردان به عنوان منبع استفاده کنید: ممکن است آن‌ها بیش از شما در این باره بدانند.

بعضی از این مسائل سیاسی هستند و طرح آن‌ها در محیط آموزشی ممنوع است.

از عقل سلیم خودتان درباره آن محیط بهره بگیرید و تصمیمات صحیح اتخاذ کنید – از موضوعاتی که امنیت شاگردانتان را به خطر می‌اندازد دوری کنید.

این موضوعات ممکن است برای بعضی شاگردان حساس باشد مخصوصاً آن‌هایی که مسائلی نظیر شوک عاطفی خانوادگی را تجربه کرده اند یا در جنگ نزدیکان خود را ز دست داده‌اند.

شاگردانتان را بشناسید تا بتوانید درباره مناسب بودن موضوعات قضاوت کنید. اگر لازم است با آوردن متن یا دروس شنیداری درباره افراد دیگر، مسئله را غیرشخصی کنید.

منابع و مواد آموزشی

برای اطلاع از منابع متناسب با هر یک از گروه های سنی روی عناوین زیر کلیک کنید:

کودکان

ادبیات کودک یک ابزار عالی برای پروراندن مهارت‌های زبانی و بالابردن آگاهی در زمینه شهروندی جهانی و گفتگوی بین فرهنگی به روشی مناسب کودکان است. الیس و بروستر (همان:11) معیارهای خوبی برای انتخاب کتاب‌ داستان‌هایی که شامل مفاهیم فرصت‌های برابر و چندگونگی باشند، معرفی می‌کنند:

▪ آیا داستان مذکور به کودکان چشم‌انداز وسیع‌تری از جهان ارائه می‌کند؟

▪ آیا آگاهی و درک کودکان در زمینه‌های زیست‌محیطی و زیست‌بومی، جنسیتی، نژادپرستی، تبعیض جنسی، حقوق بشر، ناتوانی‌های جسمی وذهنی، مدارا و غیره را بالا می‌برند؟

▪ آیا داستان مذکور نوعی آگاهی درباره زندگی در دیگر کشورها و تفاوت‌های آن با زندگی شاگردان ایجاد می‌کند؟

دوباره بخوان! کتابچه راهنمای داستانخوانی برای معلمان دبستان که توسط گیل الیس و جین بروستر (پنگوئن، 2002) نوشته شده، دستورالعمل‌هایی برای معلمان جهت استفاده از 12 داستان که از سراسر جهان گردآوری شده‌اند ارائه می‌دهد. برای هر داستان یک مجموعه طرح درسِ از قبل آماده شده به همراه برگه تمرین قابل کپی وجود دارد. تمرین‌ها یادگیری موثر زبان را به حداکثر می‌رسانند و در آن نویسندگان راه‌هایی پیشنهاد داده‌‌اند که چگونه از داستان‌ها به شکلی موثر جهت بالابردن آگاهی شاگردان در زمینه شهروندی جهانی و گفتگوی بین فرهنگی استفاده کنید.

 کتاب جامع شهروندی جهانی: کتابچه راهنمای معلمان دبستان، نوشته مری یانگ و آیلیش کامینز (آکسفم 2002)، نیز توضیح می‌دهد که شهروندی جهانی  چیست، چرا اهمیت دارد و چگونه می‌توان آن را در آموزش زبان انگلیسی گنجاند. در این کتاب مجموعه‌ای از فعالیت‌های کلاسی، طرح‌درس‌های دقیق و برگه‌های تمرین وجود دارد.

همچنین می‌توانید یک راهنمای عالی از وبسایت بخش آموزشی آکسفم دانلود کنید که شامل نکات آموزشی و مضمون‌هایی برای تمرکز بر مفاهیم شهروندی جهانی و گفتگوی بین فرهنگی است (دانلود راهنما)

فناوری ارتباطات و اطلاعات (ICT) هم نقطه ورود مناسبی برای مبحث شهروندی جهانی و گفتگوی بین فرهنگی برای کودکان است. وبسایت "سیاره باحال" آکسفم شامل داستان‌ها، پروژه‌هایی درباره غذاهای کشورهای مختلف و بخش "عمل کنید" است. (دسترسی به وبسایت)

نوجوانان

کندوکاو درباره چندگونگی (ویرایش دوم)، نوشته و گردآوری شده توسط مارک تایلور (شورای فرهنگی بریتانیا در سوئد، کمیسیون ملی یونسکوی سوئد و تیلسامنز) شامل یک کتاب به نام فضا، یک مجموعه برای معلمان و وبسایت www.discoveringdiversity.org است.

فعالیت‌های این مجموعه طراحی شده‌اند تا آگاهی شاگردان را در زمینه چندگونگی فرهنگی بالا ببرند، به مشکلاتی از قبیل نژادپرستی، خارجی‌هراسی و عدم مدارا بپردازند، ارتباط و گفتگوی بین فرهنگی واقعی ایجاد کنند و جوانان را به عنوان کنشگران تغییرات مثبت توانمند سازند.

مسائل جهانی، نوشته شده توسط ریکاردو سمپدرو و سوزان هیلیارد (انتشارات دانشگاه آکسفورد، 2004) هم کتابی منبع برای معلمان است که بر زبان‌آموزی به عنوان روشی طبیعی برای ایجاد درک میان فرهنگی تاکید می‌کند و از طیفی از روش‌ها بهره می‌جوید تا بر کلیشه‌ها و موانع فرهنگی فائق آید. این کتاب از طریق هنر، موسیقی، تئاتر و بازی‌ها به ارتقای آگاهی در زمینه مسائل جهانی و اجتماعی می‌پردازد. کتاب مسائل جهانی با فراهم آوردن فرصت‌هایی برای بهبود مهارت‌های زبانی از طریق بحث آزاد، تعقل کردن و بررسی نقطه‌نظرهای مختلف، مسائلی نظیر خودبازتابی، تفکر انتقادی و نگرش پرسشگر را تشویق می‌کند.

بزرگسالان

وبسایت مهارت های برتر

این وبسایت شامل مصاحبه‌های ویدئویی با بازیکنان فوتبال درباره تجربه آن‌ها در زمینه یادگرفتن زبان انگلیسی و زندگی در بریتانیاست و می‌تواند به پروژه‌هایی درباره چندگونگی در این زمینه‌ها مرتبط شود:

  • کلیشه‌هایی درباره بریتانیا و دیگر کشورها
  • مهاجرت اقتصادی و ’خانه‘
  •  گویش‌ها/ مناطق/ طبقه‌ها در بریتانیا
  • ویدئو کلیپ‌های دیگر و مقاله‌ها –که شامل فعالیت‌های آموزشی آنلاین و ایده‌هایی برای استفاده معلمان هستند- بر فعالیت‌های باشگاه‌های لیگ برتر در جوامع محلی برای ارتقای چندگونگی و پذیرفته‌شدن افراد در جامعه، تمرکز دارند.

▪ مجموعه منابع بین فرهنگی- چشم اندازهای آمریکای لاتین http://interculturalvoices.wordpress.com/activities

این مجموعه منابع به طور خاص برای ’کمک به معلمان و شاگردان زبان انگلیسی برای کندوکاوهای بین فرهنگی در زبان، طراحی شده است.‘ موضوعات مجموعه شامل: به چالش کشیدن کلیشه‌ها، ژانرهای موسیقی، میراث جهانی و موضوعات زیست‌محیطی است.

▪ کتابخانه کرمِ کتاب‌های آکسفورد- داستان‌های جهان (انتشارات دانشگاه آکسفورد، 2007)

این مجموعه داستان‌های کوتاه می‌تواند در سطوح مختلفی برای بالابردن مهارت خواندن و گفتگوی بین فرهنگی استفاده شود. این داستان‌ها از کشورهای متنوعی می‌آیند: از بوتسوانا، جامائیکا، اوگاندا و هند گرفته تا نیوزیلند، نیجریه، مالزی و آفریقای جنوبی. به طور خاص این داستان‌ها را ببینید:

  •  فریاد از ته قلب، داستان‌هایی از سراسر جهان، بازگویی توسط جنیفر بَسِت
  •  قیمت صلح، داستان‌هایی از آفریقا، بازگویی توسط کریستین لیندوپ
  • سرزمین کودکی‌هایم، داستان‌هایی از آسیای جنوبی، بازگویی از کِلِر وِست

نمونه 5، آموزش معلمان توسط کَمتفل (CamTEFL)/ کامبوج

در سال 2007 کمتفل یک دوره آموزش معلمان بنا نهاد که غیرانتفاعی ست و توسط کامبوجی‌ها اداره می‌شود. در این دوره که توسط نیل اوانس مدیریت می‌شود، آموزش‌دهندگان متعهدند به این نکته توجه داشته باشند که بخشی از موسسه‌ای هستند که به کامبوج خدمات می‌دهد و بر پایه کمک به مردم استوار است.

این دوره همچنین به آموزش‌گیرندگانی خدمات می‌دهد که می‌خواهند در حین دریافت یک مدرک حرفه‌ای، پولشان صرف کمک به توسعه جوامع محلی شود. این مدرک تحت اعتبار کالج معلمان بریتانیا و به عنوان مدرک پیشرفته مرحله یک در تیسول (TESOL) ارائه می‌شود.

این دوره با اتخاذ راه‌های زیر رویکردی مبتنی بر شهروندی جهانی و گفتگوی بینا فرهنگی دارد:

▪ تاکید بر آموزش معلمی در کشورهای در حال توسعه با منابع محدود

▪ تمرکز بر برنامه‌ریزی درسی و خلاقیت در تدریس در جوامع کوچک یا دورافتاده

▪ آمادگی برای تدریس بدون کاغذ و کاهش تاثیرات زیست‌محیطی استفاده از کاغذ

▪ اعطای سود دوره به تیم توسعه روستایی کامبوج

▪ ایجاد ظرفیت با هدفِ بلند مدتِ استخدام یک آموزش‌دهنده کامبوجی

▪ بورسیه تحصیلی برای آموزش کامبوجی‌ها در جهت ایجاد تاثیری مثبت بر آموزش زبان انگلیسی در سراسر کامبوج

موضوعات مربوط