در نظر بگیرید که در حال آماده کردن یک پرسشنامه برای تحلیل نیازهای کلاسی که در آن درس می‌دهید هستید. پرسش‌هایی از این دست را در آن بگنجانید:

  •  در چه موقعیت‌هایی از انگلیسی استفاده می‌کنید؟ در کسب و کارتان، در محیط اجتماعی،...؟
  •  با چه کسی انگلیسی صحبت می‌کنید؟
  • زبان اول کسانی که با آن‌ها انگلیسی حرف می‌زنید چیست؟
  •  کدام شکل تکلم انگلیسی را سخت‌تر می‌فهمید؟

اگر شاگردانتان در حال حاضر از انگلیسی استفاده نمی‌کنند، از آن‌ها بخواهید درباره کسانی که احتمالاً در آینده با آن‌ها انگلیسی حرف خواهند زد فکر کنند.

حالا یک مجموعه از مواد آموزشی (کتاب‌های آموزشی، کتاب های منبع دستورزبان، لغتنامه‌ها و ...) را در اتاق اساتید انتخاب کنید و با یکی از همکارانتان آن‌ها را تورق کنید. این مواد آموزشی تا چه حدی شامل انواعی از انگلیسی که شاگردانتان با آن سروکار دارند و افرادی که در زندگی روزمره خود با آن‌ها روبرویند ، هستند؟ آیا این مواد آموزشی آگاهی شاگردان شما را درباره انگلیسی به عنوان یک زبان میانجی بالا می‌برند یا فقط ساختارهای خشک دستوری، ضرب‌المثل‌های خاص یک فرهنگ و تلفظ به روش افراد بومی‌زبان را درس می‌دهند؟ مشکلاتی که این عدم تطابق بین انواعی از انگلیسی که تدریس می‌شود و آن چه شاگردان واقعاً نیاز دارند، ایجاد می‌کند توسط جنیفر جنکینز (2007:198) این گونه توضیح داده می‌شود:

افزایش تسلط زبان انگلیسی به عنوان زبان میانجی اصلی در جهان باعث شده، در همان حال که چندگونگی الگوهای تکلم انگلیسی زیاد شده، تلاش‌هایی صورت گیرد که این چندگونگی با گسترش هنجارهای افراد بومی‌زبان بین جمعیت بسیار بزرگِ کسانی که انگلیسی صحبت می‌کنند، محدود شود.

تفاوت‌های کلیدی بین رویکردهای انگلیسیِ جهانی و انگلیسی‌هایِ جهان در جدول زیر توسط رابرت فیلیپسون به خوبی توصیف شده (جنکینز، همان: 19):

انگلیسیِ جهانی

انگلیسی‌هایِ جهان

همانندسازی می کند

تنوع را ارج می‌نهد و حمایت می‌کند

سوگیری تک‌زبانی دارد

چندزبانی و چندگویشی است

هنجارهای بریتانیا و ایالات متحده آمریکا را دارد

بین‌المللی ست: یک هسته بیناملیتی زبانی دارد

استاندارد جهانی برای انگلیسی محاوره‌ای دارد

انگلیسی را زبانی میانجی می‌داند

هنجارهای زبانی انگلیسی-آمریکایی دارد

هنجارهای زبانی محلی، منطقه‌ای و ملی دارد

فردِ هنجارِ آن شخص بومی‌زبان است

فردِ هنجارِ آن شخصی‌ست که انگلیسی زبان دوم اوست

معلمان تک زبانی هستند

معلمان دوزبانه و دوفرهنگی هستند

انگلیسی به عنوان زبان میانجی یعنی چه؟

شان ساترلند (2008:10) یک تعریف عملی از انگلیسی به عنوان زبان میانجی (ELF) ارائه می‌دهد:

این که چگونه افراد غیربومی‌زبان در غیاب افراد بومی‌زبان، از انگلیسی برای ارتباط با یکدیگر استفاده می‌کنند. به جای این که بر اشتباهات افراد غیربومی‌زبان در به‌کارگیری زبان تاکید کنیم، تحقیقات در زمینه انگلیسی به عنوان زبان میانجی، به این نگاه می‌کند که که چگونه افراد غیربومی‌زبانِ ماهر در زبان انگلیسی، به شکلی موثر با یکدیگر ارتباط برقرار می‌کنند.

هنری ویدوسان محتوای زبانیِ ‘انگلیسی به عنوان زبان میانجی’ را چنین تعریف می‌کند (جنکینز، همان:7):

شکل‌های تغییریافته زبان که در واقعیت استفاده می‌شوند باید به عنوان یک نوع تغییر شکلِ پذیرفتنیِ زبان انگلیسی به عنوان یک روش ارتباطی بین‌المللی به رسمیت شناخته شوند. بازه کارکردی زبان... به‌کارگیرندگان آن را قادر می‌سازد تا خودشان را آزادانه‌تر بیان کنند بدون این که مجبور باشند خودشان را با هنجارهایی تطبیق دهند که نماینده هویتِ فرهنگی-اجتماعی مردمان دیگریست.

ممکن است فکر کنید که چنین چیزی با آموزه‌هایی که شما به عنوان معلم دریافت کرده‌اید و نقش معلم در ارائه مدل‌های دقیق و تصحیح خطاها، در تضاد است. رویکرد ‘انگلیسی به عنوان زبان میانجی’ ممکن است چندان باب میل شما نباشد؛ با این وجود تلاش کنید تا گفتگوی دو بومی‌زبان را ضبط کنید. در نظر بگیرید که آن‌ها چگونه معانی را منتقل می‌کنند، بعد بر جنبه‌هایی از تلفظ آن‌ها دقت کنید و اسامی غیرقابل شمارش را به شکل قابل شمارش مثل informations استفاده کنید. بعد از خودتان بپرسید:

▪ آیا این ارتباط موفق بود؟

▪ آیا این موارد تلفظی در حوزه ‘انگلیسی به عنوان زبان میانجی’ در سطح جهانی همسان هستند؟

▪ آیا هنجارهای بومی‌زبان به روند فهم متقابل چیزی اضافه می‌کند؟

اگر به دو سوال اول جواب بله و به سوال سوم جواب نه داده‌اید، استدلال مربوط به گنجاندن ‘انگلیسی به عنوان زبان میانجی’ در درس‌هایتان به شدت قانع‌کننده است.

انگلیسی به عنوان زبان میانجی- چگونه؟

▪ ارتقای آگاهی

می توانید آگاهی شاگردان خود درباره ‘انگلیسی به عنوان زبان میانجی’ را با گوش دادن به موارد واقعی (با استفاده از رادیوهای اینترنتی، دی‌وی‌دی‌ها و غیره) که شامل طیف گسترده‌ای از انگلیسی زبانان و انواع مختلف انگلیسی در جهان است، افزایش دهید. فعالیت‌هایی طراحی کنید که نشان می‌دهد چگونه معنا به شکل موفقیت‌آمیزی انتقال داده می‌شود و بعد از شاگردان بخواهید که بر استفاده از جنبه‌های زبان به شکلی متداوم و بی‌تناقض تمرکز کنند. تاکید کنید که این‌ها نسخه‌هایِ زیر استانداردِ زبان انگلیسی در کشورهای انگلیسی زبان نیستند.

▪ رویکردِ تصحیح خطا

در جریان فعالیت‌های مکالمه و نوشتن، ارتباط‌گیری موفق را بر به‌کارگیری درست زبان برتری دهید. وقتی شاگردان تلاش می‌کنند خودشان را بیان کنند آن‌ها را تشویق کنید و شکل‌های متداومی را که طبق هنجارهای بومی‌زبانان نیست اما قابل فهم است تصحیح نکنید؛ چیزهایی مثلinformations یا discuss about.

منابع مفید

برای اطلاع از منابع متناسب با هر یک از گروه های سنی روی عناوین زیر کلیک کنید:

کودکان

دوباره بخوان! کتابچه راهنمای داستانخوانی برای معلمان دبستان، الیس و جین بروستر (پنگوئن، 2002)

 

قسمت صوتی کتاب شامل داستان‌هایی‌ست که با انگلیسی‌های متفاوتی خوانده می‌شوند. به طور مثال، کانگورویی از وولومولو را یک استرالیایی می‌خواند و لاک‌پشت باهوش را یک انگلیسی‌زبان از آفریقای غربی. بدین ترتیب کودکان از سنین پایین به لهجه‌های مختلف عادت می‌کنند و قادر می‌شوند ایده وجود یک استاندارد جهانی را مورد پرسشگری قرار دهند.

نوجوانان

https://learnenglish.britishcouncil.org/en/apps/learnenglish-elementary-...

در این وبسایت نوجوانان می‌توانند به انواع مختلفی از انگلیسی بر روی کامپیوتر خود گوش دهند و یا فایل‌های صوتی را دانلود کنند و بعداً گوش دهند. در این بخش، هر هفته موارد جدیدی منتشر می‌شود.

بزرگسالان

http://www.speechinaction.org

کسانی که در این وبسایت صحبت می‌کنند از کشورهای آرژانتین، فرانسه، آلمان، ژاپن، لهستان و سودان هستند و انگلیسی را به خوبیِ بومی‌زبان‌ها صحبت می‌کنند؛ با این تفاوت که بخش مهمی از هویت شخصی، اجتماعی و فرهنگی خود را حفظ می‌کنند: یعنی لهجه‌شان. همه این افراد از انگلیسی در زندگی حرفه‌ای خود استفاده می‌کنند.

فیلم‌هایی که در آن‌ها شخصیت‌ها به زبان انگلیسی حرف می‌زنند و انگلیسی زبان اول آن‌ها نیست و زبان اولشان هم یکی نیست، مدل‌های خوبی برای مفهوم ‘انگلیسی به عنوان زبان میانجی’ در عمل هستند.

از دی‌وی‌دی‌ها استفاده کنید و فعالیت‌هایی طراحی کنید که آگاهی شاگردانتان را درباره ‘انگلیسی به عنوان زبان میانجی’ و جنبه‌های مختلف چندگونگی و برابری بالا ببرد. برای مثال فیلم چیزهای زیبای کثیف به کارگردانی استیون فریرز (2002) افراد نیجریه‌ای، ترک و اسپانیایی را نشان می‌دهد که انگلیسی حرف می‌زنند و سواستفاده از مهاجرین غیرقانونی را به تصویر می‌کشد.