رونق پاییزی و جایزه‌ی نوبل

 

شروع فصل پاییز در ایران همراه است با آغاز به کار دانشگاه‌های کل کشور، موضوعی که برنامه‌ریزی‌های بسیاری از مراکز فرهنگی را تحت تأثیر خود قرار می‌دهد. نشست‌ها، انتشار کتاب‌ها و آغاز بسیاری فعالیت‌های فرهنگی به پاییز موکول می‌شوند تا دانشجویان از سرتاسر کشور به بزرگ‌ترین مرکز دانشگاهی، یعنی تهران، بیایند. خیابان انقلاب واقع در روبروی قدیمی‌ترین دانشگاه کشور، دانشگاه تهران، بزرگ‌ترین مرکز کتاب‌فروشی‌های کل کشور است که این روزها پر می‌شود از دانشجویان قدیمی یا تازه‌نفسی که برای پیدا کردن کتاب‌های درسی و گهگاه کتاب‌های غیردرسی به آنجا می‌روند. اگر از سرانه‌ی میزان مطالعه در ایران (بنا به گفته‌هایی ۲ دقیقه) یا تیراژ کتاب (زیر ۱۰۰۰ عدد) اطلاعی نداشته باشید ممکن است این شلوغی‌ها شما را غافل‌گیر کند. اما هرچه باشد اگر این رفت و آمد‌ها حتی به خریدهایی اتفاقی هم منجر شود می‌توان آن را به فال نیک گرفت.

یکی از آن دست اخباری که گهگاه بازار خرید کتاب را در ایران اندکی تکان می‌دهد اعلام اسامی برندگان جایزه‌ی نوبل است. بعد از آن‌که پاتریک مودیانو نویسنده‌ی فرانسوی برنده‌ی جایزه‌ی نوبل ۲۰۱۴ شد ناگهان کتاب‌های ترجمه شده‌ی او به فارسی در صدر بازار فروش قرار گرفتند. در این ماه عمده‌ی کتاب‌فروشی‌ها (به عنوان تنها مرجع آمار فروش کتاب در ایران) اعلام کرده‌اند که کتاب‌های پرفروش‌شان بیشتر از نوشته‌های پاتریک مودیانو بوده‌ است. از جمله‌ی این کتاب‌ها می‌توان به «در کافه جوانی گمشده» با ترجمه‌ی ساسان تبسمی از انتشارات افق و «بیراه» با ترجمه‌ی آرش نقیبیان از انتشارات فرهنگ آرش اشاره کرد. 

اما در این ماه تعدادی از نویسندگان ایرانی هم در شهر بن آلمان نشستی ادبی داشتند و داستان خواندند. رابطه‌ی کشور آلمان با داستان‌نویسان و شاعران ایرانی رابطه‌ای قدیمی و دیرپا است. چه از زمان احمد شاملو، یکی از برجسته‌ترین شاعران معاصر ایران، تا هوشنگ گلشیری، یکی از برجسته‌ترین داستان‌نویسان معاصر ایران، این رابطه همیشه تنگاتنگ بوده است و آلمان یکی از کشورهایی بوده که میزبان بسیاری از نویسندگان مهاجر یا تبعیدی ایرانی بوده است، به طوری که در طی سه دهه‌ی بعد از انقلاب اسلامی بسیاری از کتاب‌هایی که در ایران اجازه‌ی نشر پیدا نمی‌کردند توسط ناشران ایرانی مهاجر در آلمان به چاپ رسیده‌اند. اخیراً هم در آلمان پروژه‌ای به نام «با هم نت ورکینگ» برای چاپ آثار ایرانی که در ایران اجازه‌ی نشر نیافته‌اند راه‌اندازی شده است. اما نشست ادبی شهر بن با محوریت هوشنگ مرادی کرمانی بود که نویسنده‌ای است که چندان سیاسی نیست. آثار او در زمینه‌ی ادبیات کودک در ایران بسیار معروف هستند و یکی از معروف‌ترین سریال‌های تلویزیونی کودک در ایران به نام «قصه‌های مجید» اقتباسی است از مجموعه آثار این نویسنده. در کنار هوشنگ مرادی کرمانی افشین شحنه‌تبار مدیر انتشارات «شمع و مه» هم بود که از معدود ناشران خصوصی داخل ایران است که امسال در نمایشگاه کتاب فرانکفورت شرکت داشت. 

بعد از تغییر دولت در ایران و روی کارآمدن حسن روحانی با شعار «اعتدال» اهالی فرهنگ در ایران امید بیشتری برای باز شدن فضای فرهنگی پیدا کردند. این امید اگرچه ناکام نماند اما گشایش فرهنگی آن طور هم که انتظار می‌رفت پرشور از آب در نیامد. در همین مدت کم هر از گاهی اخباری از دریافت مجوز کتاب‌هایی به گوش می‌رسد که سال‌ها در انتظار مجوز بودند اما هنوز هم انبوهی از کتاب‌ها هستند که برای مجوز چاپ منتظر تأیید وزارت ارشاد اسلامی هستند. یکی از معدود کتاب‌هایی که در این ماه بعد از چهارسال انتظار مجوز چاپ گرفت رمان «خط چهار مترو» نوشته‌ی لیلی فرهادپور بود. لیلی فرهادپور نویسنده و روزنامه‌نگار که بعد از انتخابات سال ۸۸ مشکلات عدیده‌ای را پشت سر گذاشت، درباره‌ی فضای رمانش می‌گوید: «این‌جا ناکجاآبادی اعراف‌گونه است که در آن سه زن از سه نسل گیر افتاده‌اند و به تناوب به بازجویی فراخوانده می‌شوند.» این کتاب توسط انتشارات ثالث به چاپ رسیده است. 

در این ماه بالاخره با کمی تأخیر جایزه‌ی دو سالانه‌ی «مهرگان ادب» هم نامزدهای خود را شناخت. این جایزه که سیزدهمین و چهاردهمین دوره‌ی خود را پیش رو دارد از میان ۱۴۳ رمان و ۱۶۸ مجموعه داستان کوتاه که در سال‌های ۱۳۹۰ و ۱۳۹۱ در ایران منتشر شده است فهرست نامزدهایش را منتشر کرد.  جایزه‌ی «مهرگان ادب» یکی از نخستین جوایز خصوصی ادبیات ایران است که در سال ۱۳۸۷ توسط شماری از ناشران برجسته (تعاونی پخش کتاب موسوم به پکا)  تاسیس شد اما از سال ۱۳۸۵ به صورت مستقل و با حمایت شماری از چهره‌ها و بنیادهای فرهنگی به کار خود ادامه می‌دهد. جایزه‌ای که گاه انتخاب‌هایش با حاشیه‌هایی هم همراه بوده است (از جمله در مورد جوایز مشترکی که برندگان آن حاضر نشده‌اند با هم روی صحنه بروند). از نامزدهای امسال این جایزه می‌توان به رمان‌های «بت دوره‌گرد» نوشته‌ی مرجان بصیری، «ثانیه‌ها» نوشته‌ی محمدرضا فیاض، «مردگان جزیره‌ی موریس» نوشته‌ی فرهاد کشوری و «من منچستریونایتد را دوست دارم» نوشته‌ی مهدی یزدانی خرم اشاره کرد. همچنین از نامزدهای بخش مجموعه داستان‌ می‌توان به «امروز شنبه» نوشته‌ی یوسف انصاری و «آن‌ها کم از ماهی‌ها نداشتند» نوشته‌ی شیوا مقانلو اشاره کرد. 

 

این نوشته تنها نظریات شخص نویسنده را بیان می‌کند و بریتیش کانسیل تنها بستری برای تبادل نظر فراهم کرده‌است. لطفاً نظرات، پیشنهادات و انتقادات خود را به آدرس underline@britishcouncil.org و یا به صفحه فیسبوک ما بفرستید. 

موضوعات مربوط

موضوعات مرتبط