کارگاه‌های نوشتار نو با تئاتر رویال کورت ©

بریتیش کانسیل ترکیه

گزارشی از کارگاه نمایش‌نامه‌نویسی ویژه‌ی نویسندگان ایرانی، ترک و کرد که پاییز گذشته توسط تئاتر رویال کورت و شورای فرهنگی بریتانیا (بریتیش کانسیل) در استانبول برگزارشد.

رضا گودرزی

 

تئاتر بیلساردوتا در استانبول صحنه‌ی نمایش‌هایی بود که هر یک حاصل تلاشی یک ساله محسوب می‌شد. در نوامبر ۲۰۱۴، قطعاتی از نمایش‌نامه‌های چهارده نویسنده‌ی ایرانی و ترک که طی کارگاه نمایش‌نامه‌نویسی تئاتر رویال کورت نوشته شده بود با حضور رسانه‌های ترکیه اجرا شد. این کارگاه که با همکاری تئاتر رویال کورت و شورای فرهنگی بریتانیا در سه دوره و ظرف یک سال برگزار شد به نویسندگان جوانی که از میان بیش از صد متقاضی انتخاب شده بودند امکان می‌داد تا ایده‌ی نمایشی‌شان را به زبان خودشان (فارسی، ترکی و کردی) بنویسند و با کمک استادان کارگاه آن را بازنویسی و تکمیل کنند.

در این کارگاه که از نوامبر ۲۰۱۳ آغاز شد، مارک ریون‌هیل (نمایش‌نامه‌نویس و کارگردان انگلیسی)، زینی هریس (نمایش‌نامه‌نویس اسکاتلندی و استاد دانشگاه) و ریچارد توایمن (کارگردان تئاتر و مشاور بخش بین‌الملل تئاتر رویال کورت) از نخستین گام در کنار این هنرمندان جوان بودند. 

در نخستین مرحله از این کارگاه یک ساله، علاوه بر انجام تمرین‌های عمومی نمایش‌نامه‌نویسی، از نویسندگان خواسته شد تا ایده‌های اولیه‌شان را بپرورانند و در مدت معینی نخستین نسخه از کارشان را برای استادان بفرستند. در دوره‌ی دوم که در ژوئن ۲۰۱۴ برگزار شد هر متن این فرصت را می‌یافت که مشخصاً در کلاس‌ به بحث گذاشته شود و در جلساتی جداگانه توسط یکی از استادان بررسی شود. پس از اتمام دور دوم، به نمایش‌نامه‌نویسان فرصتی چند ماهه داده‌شد تا باتوجه به تمرین‌ها و نظرات جدید، نسخه‌ی جدیدی از کارشان را تحویل دهند. در پایان دوره‌ی سوم، قطعات منتخبی از آثار نویسندگان به زبان ترکی و کردی اجرا شد. 

گرچه تئاتر رویال کورت در لندن پیش از این با نویسندگان ایرانی و ترک همکاری داشته، این نخستین دوره از این کارگاه‌ها بود که در استانبول برگزار می‌شد. به نظر می‌رسید حضور نمایش‌نامه‌نویسانی به سه زبان فارسی، ترکی و کردی در کنار استادان انگلیسی‌زبان، برگزاری کلاس‌ها را دشوار کند اما این محدودیت به مزیت تبدیل شد وقتی نویسندگان متوجه شدند که علاوه بر کلاس‌ها، خود مواجهه با هنرمندان کشور همسایه‌شان و آشنایی با شباهت‌ها و تفاوت‌های مسائل و دغدغه‌هایشان می‌تواند سرآغاز همکاری‌های جدید باشد.

زینی هریس، در سمیناری در دانشگاه قدیر هاس استانبول، به خبرنگار حریت دیلی نیوز گفت «ما در این کلاس‌ها با سه زبان روبه‌رو بودیم. بنابراین وقتی قرار بود به این‌جا بیاییم کنجکاو بودیم که کار چه‌طور پیش می‌رود.» اما ماحصل این کارگاه به گونه‌ای بود که ریچارد توایمن «با کمال افتخار» آن‌ها را نمایش‌هایی «صریح و ضروری» دانست که «با گستره‌ی وسیعی از مسائل معاصر سروکار دارند». از جمله مضامین آثار نویسندگان ایرانی، خشونت، مهاجرت و تک‌افتادگی اجتماعی بود که در آثار نویسندگان ترک هم به چشم می‌خورد و تماشاگران ترک نیز در آن شریک بودند. پنج نمایش‌نامه‌نویس ایرانی حاضر در این کارگاه علی قلی‌پور، سلما رفیعی، شبنم شمس مقدم، محمد منعم و روشنک مرادی بودند. 

یکی از نکات جالب برای نویسندگان ایرانی، مشارکت در کار با بازیگران ترک برای اجرای آثارشان به زبان ترکی بود. این کارگاه، علاوه بر آموزه‌هایش، نخستین تجربه‌‌ی بین‌المللی اکثر این نمایش‌نامه‌نویسان ایرانی بود. علاوه بر این، تعامل فرهنگی نویسندگان ایران و ترکیه تا جایی پیش رفت که به واسطه‌ی شورای فرهنگی بریتانیا، توافق‌هایی هم برای پروژه‌های مشترک آتی نویسندگان این دو کشور صورت گرفت. 

اما همان‌طور که مارک ریون‌هیل در اشاره به تنوع زبان و ملیت‌های نمایش‌نامه‌نویسان این کارگاه متذکر شد، «ممکن است بعضی‌هاشان بیان یا حال‌ و هوایی ملی داشته باشند، اما ملیت‌هایشان تنها بخش کوچکی از نمایش‌شان است. فکر نمی‌کنم موقع نوشتن باید حس کنند نماینده‌ی یک قوم یا کشور هستند، بلکه باید بخواهند بهترین نمایش‌نامه ممکن را بنویسند.»

این رخداد فرهنگی‌هنری علاوه بر رسانه‌های ترکیه، در مطبوعات ایران نیز بازتاب یافت. محمد منعم، یکی از نویسندگان حاضر در این کارگاه نمایش‌نامه‌نویسی،  به زودی در شماره‌ای از مجله‌ی شبکه‌ی آفتاب مطلب مفصلی درباره تجربه‌ی کار با مارک ریون‌هیل منتشر می‌کند.  

 

این نوشته تنها نظریات شخص نویسنده را بیان می‌کند و شورای فرهنگی بریتانیا تنها بستری برای تبادل نظر فراهم کرده‌است. لطفاً نظرات، پیشنهادات و انتقادات خود را به آدرس underline@britishcouncil.org بفرستید. 

موضوعات مربوط

موضوعات مرتبط