جلد کتابی از قرن شانزدهم میلادی، از مجموعۀ ویکتوریا و آلبرت ©

© Victoria and Albert Museum, London

موزه ویکتوریا و آلبرت، لندن، ۱۴ اکتبر ۲۰۱۷ - ۲۶ آوریل ۲۰۱۸

لیدیا مراس

موزه ویکتوریا و آلبرت لندن در بخشی از نمایشگاه جاریِ خود با نام «سطوح درخشان: نقاشی لاکی در آسیا و نقاط دیگر» گزیده‌ای از گنجینه هنری ایران را به معرض تماشا گذاشته است. این نمایشگاه با ۱۱۰ اثر در جای‌جای موزه، فرصتی استثنایی برای مشاهده یکی از متنوع‌ترین و پیچیده‌ترین هنرهای کاربردی، یعنی نقاشی لاکی است.

موزه ویکتوریا و آلبرت یکی از بزرگ‌ترین مجموعه‌های هنر لاکی در آسیا را داراست و به همین خاطر این نمایشگاه مبسوط، هر بازدیدکننده‌ای را با آثاری که قدمت بعضی‌شان به قرن دوم میلادی بازمی‌گردد، به تحسین وا می‌دارد. نه تنها آثاری از آسیا، بلکه اشیائی نادر از مکزیک و کلمبیا و همچنین تقلیدهای اروپایی از این تکنیک‌ (که به japanning معروف است) در نمایشگاه حاضرند.

آنچه به نقاشی لاکی می‌شناسیم، تکنیک‌های مختلفی را شامل می‌شود و برای قرن‌ها به خاطر سبک‌وزنی، کیفیت ضدآب و سطح براق‌اش، محبوب بوده است. سالن ۴۲ موزه، به نمونه‌های ایرانی و افغانِ تکنیکی که در جلد کتاب استفاده شده، می‌پردازد. در حدود سال‌های ۱۴۷۰ صحّافان به علت کمبود مواد خام (مانند شیره درختانی از خانوادۀ پسته‌ایان) به ترکیبی از رنگ، طلا و جلا رو آوردند تا نقاشی لاکی چینی را بازآفرینی کنند. آن‌ها این نوع تزئین را مستقیماً بر روی لایه مقوایی جلدهای کتاب به کار بردند.

در جلد کتابی که در بالا تصویر شده، پیوند بصری با نقاشی لاکیِ چینی را همچنان می‌توان در زمینه سیاه و طرح‌های طلایی که از اسلوب tianqi گرفته شده، دید. در این تصویر شاهزاده‌ای را در میان دلبرانش می‌بینیم که زیر درختی پر گل نشسته و از غذا خوردن در طبیعت لذت می‌برد. این قطعه نفیس در کنار جلد کتاب دیگری آمده که صحنه شکار را تصویر می‌کند. نمایشگاه، اثر ایرانیِ منحصر به فرد دیگری را هم شامل می‌شود که سیر تحول عناصر تزئینی جلد کتابی که شرح آن رفت را نمایش دهد. گرچه نقش‌مایه‌های نقاشی لاکی ایرانی در اصل از گلدان‌های چینی الهام گرفته بود، طرح این قاب آینه از اصفهان که به ۱۷۴۷ باز می‌گردد، نشان می‌دهد که بعد از ۱۶۰۰ میلادی، آفرینندگان آن‌ها به مرور ترکیب‌بندی‌های انتزاعی‌تر را ترجیح دادند.

نقاشی لاکی در دوران پیشاتاریخ در آسیای شرقی پاگرفت و بیشتر برای مبلمان و ظروف مورد استفاده قرار می‌گرفت که تولید آن تا امروز هم ادامه دارد. تکنیک اصلیِ آن در طول همه این قرن‌ها تغییر چندانی نکرده است. ابتدا شیره درخت فرایندی را از سر می‌گذراند و در لایه‌های بسیار نازک با سختی فراوان بر روی شیء کشیده می‌شود. سپس در شرایطی گرم و مرطوب قرار می‌گیرد، جلا می‌خورد تا آن جلوه براق را پیدا کند و در نهایت تزیین می‌شود.

تنوع و کیفیت اشیاء به نمایش درآمده در این نمایشگاه حیرت‌انگیز است: پیک‌های ساکی، جعبه‌های تحریر، قفسه، پانل‌های تزیینی و انواع قاب‌ها. در بین انبوه این اشیاء روزمره از سراسر جهان، درک بهتری از نمونه‌های ایرانی و صاحب‌سبکِ جلدهای کتاب، به دست خواهد آمد. اگر گذارتان به لندن می‌افتد، فرصت تماشای این اشیاء نفیس و بی‌نظیر را از دست ندهید.

این نوشته نظریات شخص نویسنده را بیان می‌کند و شورای فرهنگی بریتانیا تنها بستری برای تبادل نظر فراهم کرده‌است. لطفاً نظرات، پیشنهادات و انتقادات خود را به آدرس underline@britishcouncil.org و یا به صفحه فیسبوک ما بفرستید از این پس نیز می توانید با عضویت در کانال تلگرام و اینستاگرام ما مطالب مجله ی آندرلاین را دنبال کنید.

موضوعات مرتبط