منیر شاهرودی فرمانفرمایان در استودیو کار خود
فیلم «منیر» به زندگی منیر شاهرودی فرمانفرمایان می‌پردازد. لیلا فخر٬ تهیه کنندگی این فیلم را نشان تحسین زنی از زن دیگر می‌داند. با او در مورد تجربه‌ی تهیه کنندگی‌اش در این فیلم گفتگویی کرده ایم.  ©

بهمن کیارستمی٬ «منیر»٬ محصول ۲۰۱۴

«منیر» در آی سی ای لندن

گفتگو با لیلا فخر، کیوریتور و تهیه کننده 

مُنا زهتابچی

ایده‌ی ساختن فیلمی در مورد منير شاهرودی فرمانفرمايان چگونه شکل گرفت؟

در واقع ایده‌ی اصلی این فیلم زمانی شکل گرفت که من به عنوان دستیار کیوریتور در موزه‌ی تیت مشغول به کار بودم. آن زمان من مشغول جمع آوری آثار هنری خاورمیانه و شمال آفریقا بودم و همواره آثار منیر را رصد می‌کردم، چرا که او را هنرمندی خلاق و جسور یافتم که جلوتر از زمانه‌اش حرکت می‌کرد. وقتی تحقیق در مورد زندگی او را شروع کردم سیر زندگی او نه فقط در مقام هنرمند بلکه به عنوان یک فرد هم برایم جالب شد، اینکه او چطور توانسته علی‌رغم تغییرات سیاسی و اجتماعی  شدیدی که در بیش از پنج دهه از زندگی‌اش تجربه کرده است، در کار هنری اش مصمم و پابرجا باشد. در ترازی دیگر، ساختن این فیلم برای من نشان تحسین زنی بود از زنی دیگر و برای همین دوست داشتم شخصیت نیرومند او را با دوربین ثبت کنم. برای این کار من با بهمن کیارستمی تماس گرفتم. نه فقط چون بهمن کارگردان برجسته‌ای است بلکه به این دلیل که او در آشکار کردن جنبه‌های شوخ و صمیمی سوژه‌هایش توانایی عجیبی دارد. به علاوه او کارگردانی است که بستر فعلی شکلگیری آثار منیر را خیلی خوب می‌شناسد. منیر اگرچه در اواخر دهه‌ی شصت و هفتاد میلادی طعم موفقیت را چشید اما رفتن به نیویورک تعلیقی در حرفه‌ی او ایجاد کرد. تولد هنری او بار دیگر اوایل سال ۱۳۷۹ اتفاق افتاد، زمانی که منیر به تهران بازگشت و تا به امروزکه آنجا مانده است. تولید این فیلم در واقع  ادامه و بسط کار کیوریتوری من بود و البته تلاشی بود برای ردیابی و ثبت بخش مهمی از تاریخ هنر. 

تا قبل از این فیلم چقدر با او و آثارش آشنا بودید؟

من اولین بار کارهای منیر را در نمایشگاهی دیدم که رز عیسی اوایل سال ۱۳۷۹ از هنر ایران برگزار کرد.  شیوه‌ی استفاده‌ی او از رسانه و درک او از فضا و مجسمه به شدت توجه مرا برانگیخت و حسابی مسحور کارهایش شدم. برای همین خیلی پیش از این‌ها آثار او را به موزه‌ها معرفی کردم اما مدتی طول کشید تا کیوریتورها رویکرد او را جدی بگیرند و درک کنند که گرچه آثار او عمیقاً در سنت ریشه دارد با خلاقیت و تفسیر دوباره سروکار دارد و نه با صنایع دستی. 

از تجربه‌ی کارتان با منیر به عنوان ستاره‌ی فیلم و خودتان در مقام تولیدکننده برایمان بگویید؟

کار کردن با منیر موهبت  بزرگی بود. البته از نظر من فیلم اعتبارش را کاملاً مدیون بهمن کیارستمی است که توانست در طی کار رابطه‌ی فوق العاده‌ای با منیر برقرار کند. ما بیش از دوسال و نیم با منیر کار کردیم و او رفته رفته به ما اعتماد کرد. پویایی و دینامیک رابطه‌ی میان بهمن و منیر را می‌توان در فیلم احساس کرد و همین مسأله است که فیلم را متمایز می‌کند. در واقع انگار بخواهید با دو هنرمند بسیار خلاق و عمیق کار کنید.  کار با سختی‌هایی همراه بود اما تجربه‌ای بسیار غنی و به یادماندنی رقم زد، تجربه‌ای بسیار خوشایند برای من. 

اگر اشتباه نکنم این فیلم به تازگی در مؤسسه‌ی هنر معاصر (آی‌سی‌ای) لندن به نمایش درآمد، بازخورد مخاطبان ایرانی و غیر ایرانی را چطور ارزیابی می‌کنید؟

بله فیلم در آی‌سی‌ای لندن نمایش داده شد. و بیش از ده هفته هم در موزه‌ی گوگنهایم نیویورک، موزه‌ی هنر شهرستان لس آنجلس (LACMA) و موزه‌ی هنرهای معاصر سرالوز (Serralves)  [در پورتوی پرتغال] نمایش داده شد. همه‌ی نمایش‌ها به شدت موفق بودند. برایم جالب است که آثار و شخصیت قدرتمند منیر، که واقعاً فراتر از هر مرز و زمانه‌اند، چطور هنوز ایرانی‌ها و غیر ایرانی‌ها را تحت تأثیر قرار می‌دهد. منیر اسطوره‌ای زنده است و مردم همیشه از اینکه به مدد این فیلم او را «ملاقات» کرده‌اند خرسندند. 

فکر می‌کنید این فیلم تا چه حد معرف آثار منیر برای مخاطب انگلیسی بوده است؟

من فکر می‌کنم اگر مخاطب با آثار او آشنایی نداشته باشد حتماً از دیدن فیلم به وجد می‌آید، به‌خصوص از اینکه تا به حال کاری شبیه به آثار او ندیده‌اند و احساس می‌کنند درّ گرانبهایی یافته‌اند. آثار منیر افرادی را که پیش زمینه‌ی هنری دارند خطاب قرار می‌دهد، اما در عین حال کسانی که هیچ آشنایی‌‌ای با هنر ندارند هم مخاطب او خواهند بود. شاید همین نیروی موجود در آثار اوست که چنین اقبالی نسبت به فیلم را نیز رقم زده است. 

برنامه‌ای برای مرور آثار او در انگلیس دارید؟

امیدوارم! امیدوارم این فیلم کیوریتورها را به نمایش آثار او در انگلستان هم ترغیب کند. آثار او با استقبال بسیار خوبی در نیویورک روبه رو شد و کاملاً معتقدم در لندن هم نمایشگاهی پربازدید خواهد بود.  

 

این نوشته نظریات شخص نویسنده را بیان می‌کند و شورای فرهنگی بریتانیا تنها بستری برای تبادل نظر فراهم کرده‌است. لطفاً نظرات، پیشنهادات و انتقادات خود را به آدرس underline@britishcouncil.org و یا به صفحه فیسبوک ما بفرستید از این پس نیز می توانید با عضویت در کانال تلگرام ما مطالب مجله ی آندرلاین را دنبال کنید.